Nie próbuj!
Na grobie słynnego amerykańskiego poety-kontestatora Charlesa Bukowskiego (1920-1994), w leżącym na południe od Los Angeles Green Hills Memorial Park, widnieje napis: “DON’T TRY” (Nie próbuj). Ten lapidarny apel – jak twierdzą bliscy i znawcy poety – mówi: nie usiłuj czegoś zrobić, nie mów, że to próba. Zrób, żyj. Wtedy może cos po tobie zostanie.
Nagrobne epitafium Bukowskiego zakłada więc, żeby nie próbować, ale czy może istnieć teatr, który nie próbuje? Jeśli nie ma prób, nie ma spektakli. To oczywiste. Próby – zwłaszcza w przypadku teatru amatorskiego, takiego jak nasz – mogą być zabawą, terapią, spotkaniem towarzyskim, formą spędzania wolnego czasu. Ale gdy teatr traktuje się choć trochę serio, odpowiedzialnie, powiedzmy jako ekspresję i potwierdzenie własnego potencjału twórczego, próby stają się znacznie istotniejsze. Poprzez próby właśnie, poprzez to, co podczas nich się wydarza, często w sposób nieprzewidywalny, wykraczający
poza codzienną praktykę – kształtować można równym stopniu wiedzę o świecie, jak własną osobowość.
Sceniczne życie bywa intensywniejsze od prawdziwego. Rzeczy zbędne, pozbawione uzasadnienia, własnego magnetyzmu, nie mają w nim miejsca. Prawdziwe życie, pewne swojej nadrzędności, pozostaje przez moment za drzwiami. To, co zdolne jest nadać mu sens, a nawet wpłynąć na jego zmianę, toczy się tymczasem w rytmie obrazów, muzyki, przemyślanych w wyrazie kwestii i działań aktorskich.
Iluzja przeciwko prawdzie? Ależ skąd. Wypowiedź artystyczna, która fałszuje rzeczywistość,
spłyca ją, wpycha w schematy, nie ma co liczyć na zainteresowanie odbiorcy. Nieuchronnie skazana jest na porażkę.
“Nie próbuj” może oznaczać więc jeszcze jedno: nie naśladuj, pozostań wierny sobie, swoim przekonaniom, swojej wizji siebie. Bądź autentyczny, osobny. Przez trzydzieści lat Teatr Prób najbardziej chyba tej formule starał się dorównać.
Jan Kasper z monografii “Jeszcze, jeszcze dalej” (2011)
Spektakle Teatru Prób:
Zasłuchani w bicie serca (1981)
Dobrze jest zasiadać z ludźmi (1982)
Veritas (1983),
Błogosławieni (1983)
Druga nauka chodzenia (1986)
Veritas II (1987)
Powtarzające się ceremonie (1988)
Mały ład świata (1990)
Przyjdź do mnie, kiedy się zestarzejesz (1991)
Pył (1992)
Przyjazd na Cyterę/L’Arrivée à Cythere (1993)
Okna (1994)
Sen (1995)
Wistość tych rzeczy (1995)
Ciała obce w organizmie (1996)
Madame Lamort (1996)
Madame Lamort II (1997)
Gloria (1997)
Mięso szalonych krów (1998)
Fantazja à la moderne (1999-2001)
Próba retrospektywy (2001)
Splot słoneczny (2003)
Polish Karma (2005)
Pako, Chudzinka i… My (2006)
Czarna skrzynka (2008)
Zdrada (2009)
Toporem go! (2011)
Działalności Teatru Prób poświęcone są monograficzne publikacje:
Po własnych śladach (2001)
Ciąg dalszy (2006)
Jeszcze, jeszcze dalej (2011)
Czwarta ściana (2016)
Wszystkie pod red. Jana Kaspra.